બધાએ ધ્રુઢ નિશ્ચય અને સંગઠિત રહીને કુચ કરવાની છે…..ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકર.

મંગળવાર દિનાંક ૧૧ ફેબ્રુઆરી ૧૯૩૬ ના રોજ અહમદનગર મુકામે ડો. બાબાસાહેબ આંબેડકરનું ભાષણ થયું. આ સભા ડો. આંબેડકરના સ્વાગત માટે બોલાવવામાં આવી હતી. સભામાં ૫૦૦૦થી વધુ જનસમૂહ ભેગો થયો હતો. શહેરના પ્રમુખ વ્યક્તિઓ પણ હાજર હતા. આરંભમાં સ્થાનિક અસ્પૃશ્ય નેતાઓના ભાષણો થયા. બધાએ ડો. આંબેડકરની નેતાગીરીના વડપણમાં પોતાનું પૂર્ણ વિશ્વાસ પ્રગટ કરીને તેમના ધર્માંતરની ઘોષણા તેઓને માન્ય છે એવું જાહેર કર્યો.

ડો. બાબાસાહેબે પોતાના ભાષણમાં કહ્યું……….ધર્માંતરના પ્રશ્ન બાબતે બોલવા આજે હું આવ્યો ન હતો, કારણ કે જાહેર કર્યા પ્રમાણે અશ્પૃશ્યોના એક યુવક સંઘનું ઉદ્ઘાટન કરવાનું એટલુંજ મારું કામ હતું. પરંતુ આજે તમે આટલા બધા લોકો અહિયાં મોટી ઉત્કંઠાએ આવ્યા છો, તમને બધાને નિરાશ કરવા શક્ય નથી. પ્રથમત: હું સ્પષ્ટ કહું છું કે ધર્મ બદલવો આ વાત વિનોદની નથી. આ તમાશો નથી. ઢોલક વગાડીને ફક્ત ગાજોવાજો કરવા જેવી આ વાત નથી. ધર્માંતર અત્યંત ગંભીર સ્વરૂપનો વિષય છે. કદાચ તમને કલ્પના ન હોય પણ ચાર મહિના પૂર્વે ધર્માન્તરની ભાષા મેં જાહેરપણે બોલ્યા પછી મને આ વાતનું એકસરખું લાગઠ વિચારવું પડે છે તથા તેનું મનન કરવું પડે છે. મને કેહવામાં અભિમાન થાય છે કે મેં જે નિશ્ચય જાહેર કર્યો છે તેના માટે પશ્ચાતાપ કરવાનું મને બિલકુલ કારણ જણાતું નથી. તમારે પણ આ પ્રશ્નનું ઊંડું વિચાર કરવું જોઈએ, રોજ પાંચ મિનીટ જેટલું તો તમે આનું મનન કરો. હવે સહેજ એવું પ્રશ્ન ઉભો થાય છે કે આ નિશ્ચયને અમલમાં લાવવા વિલંભ શાનો? તમને હું એક નાનકડું દૃષ્ટાંત આપું છું. તેના પરથી તમને ખબર પડશે કે આ પ્રશ્ન કેટલી ધીમીરીતિએ હલ કરવું જોઈએ.

સેનાપતિએ જયારે સૈન્યનું દળ ચલાવીને કુચ કરવાનું હુકમ આપવો હોય છે ત્યારે ફક્ત મજબૂત બાંધાના જવાન સીપાહીઓનો વિચાર કરીને ચાલતું નથી, તો અપંગ, જખ્મી અથવા બીમાર સિપાહીઓની પણ એને ચિંતા હોય છે. એટલે બધાને સાથે લેવાનું એના માટે જરૂરી હોય છે. કૃતનિશ્ચયથી આગળ પગ માંડવાનું જયારે સમય આવશે ત્યારે આપણામાંના અજ્ઞ, અશિક્ષિત અથવા ડરપોક માણસો પાછળ રખડતા ન હોવા જોઈએ, માટે બધાને દૃઢનિશ્ચયથી એકજ સમય કુચ કરવાની રહેશે.

હવે આજના મુખ્ય કાર્ય વિષે બોલવું એટલે તમે યુવાનોએ સેવા ધર્મનો ધ્યેય આગળ રાખીને આ જે સંસ્થા કાઢી છે તે તમારા અનુકરણીય કાર્ય માટે હું તમારો મન: પૂર્વક અભિનંદન કરું છું. તમારામાં એવા ઘણા લોકો છે કે જેઓને બીજા લોકોએ હાતભાર લગાવ્યા વગર તેમની પ્રગતિ થશે નહિ. આ કાર્યમાં તમે એક વાત ક્યારે પણ ભૂલતા નહિ અને તે એ કે “શીલ અને શિક્ષણ વગર મનુષ્યને આ જગતમાં કાઈપણ સાધ્ય કરી શકાશે નહિ.” બીજી વાત તમારે ધ્યાને રાખવી જોઈએ કે આ જે તમે સ્વાતંત્ર્ય તથા સ્વાવલંબન મળવા ખાતર લડાઈ ચલાવી છે, તેમાં તમને વિજયી થવું હોય તો તમારે બહારના માણસની મદદની અપેક્ષા ન કરીને પરાવલંબી જીવનથી એકદમ અલિપ્ત રેહુવું જોઈએ. આ જો તમે કર્યું નહિ, તો ધ્યાનમાં રાખો કે તમે ફરીથી ગુલામીની ગર્તમાં પડશો. જે સ્પૃશ્ય હિન્દુઓએ આજ સુધી તમને દાસત્વમાં ઠોસીને રાખ્યું છે તે તમને પ્રલોબન બતાવીને મદદ કરવા માટે એક પગ પર તૈયાર થશે. પણ તમે આ મોહમાં પડશો તો તમે તેઓના પગના ઘૂંઘરું બનશો તથા તમારા નસીબની ગુલામગીરી ક્યારેય ટળશે નહિ.

મહાભારતની વાતો તો તમે સાંભળીજ હશે, એમાંની એક કથા આ પ્રસંગે અત્યંત બોધપ્રદ થશે. મેં તે સેંકડો વખત વાંચી છે. તમે પણ આ વાંચી હોય. કદાચિત આજ પછી તમને આ વાંચવામાં ન મળે. કૌરવ-પાંડવોના યુદ્ધમાં તમને ખબર છે કે ભીષ્મ અને દ્રોણ બન્ને કૌરવોના બાજુથી લડ્યા અને ન્યાય તથા સત્ય પાંડવોના સાથે છે એવી તેમને પૂર્ણ જાણ હોવા છતાં તેઓ કૌરવોનો પક્ષ છોડી ન શક્ય અને આ એટલા માટે કે તેમણે કૌરવોનું નમક (મીઠું) ખાધું હતું. માટે તમે પણ કોઈના હેઠોળિયા ક્યારેય ન થતા.

છેલ્લે, તમને એકજ વાત કેહવાની છે કે ભાતભાતની અનેક સંસ્થાઓ ન કાઢો. મારો એવો અનુભવ છે કે ભાતભાતની સંસ્થાઓ ફક્ત આપસમાં વિભાજન કરવામાં કારણભૂત થાય છે અને અંતે બધાનું વિલય થાય છે. સંપૂર્ણ જીલ્લાની મળીને એકજ સંગઠિત સંસ્થા રેહવા દો અને તેના મારફત યોગ્ય માર્ગ શોધીને સુધારણા ઘડી કાઢો.

સાભાર: મેઘધારા, ઓક્ટોબર ૨૦૧૧ (પાના ન. ૧૩), અનુવાદ: નવીન કિશન ભોઈયા